باباآدم –Arctium Lappa  عربی : آراقیطون ، راس الحمامه

گیاهی است علفی ، بزرگ و دارای ساقه منشعب بطول 0.8 تا 1.5 متر و حتی بیشتر که به حالت وحشی در دشت ها و نواحی مرطوب و سایه دار ، تا ارتفاعات 1500 تا 1800 متری غالب نواحی معتدل اروپا و آسیا می روید .

ریشه ای ذراز به قطر انگشت با ظاهر دوکی شکل و به رنگ قهوه ای دارد ولی اگر شکسته شود ، در مقطع رنگ تقریبا سفید نشان می دهد. از اختصاصات آن این است که پهنک برگ های آن ، بسیار بزرگ و دارای حالت نسبتا افتاده بر روی ساقه است . بزرگی پهنک برگ های آن ، به نسبتی که به از قاعده ساقه به راس آن نزدیک میشویم ، کم می شود .رنگ آنها در سطح فوقانی پهنک ، سبز تیره و لی در سطح تحتانی به علت پوشیده بودن از تارهای فراوان ، سبز روشن است.

کاپیتول های آن ، ظاهری کروی و مجتمع دارند و هر یک از آنها نیز مرکب از گلهای کوچک ارغوانی ، به تعداد 40 تا 50 ، محصور در تارهای ابریشمی است . براکته های انولوکر هر یک در انتها به خمیدگی قلاب مانند ختم می شوند .

میوه آن ، پس از رسیدن ، به صورت فندقه ای با 3 یا 4 سطح مشخص در می آید . رنگ آنها خاکستری یا قهوه ای روشن و یا حنایی و گاهی منقوش به لکه های نسبتا تیره است . در بالای میوه آن ، دسته تارهای ابریشمی کوتاه به رنگ زرد یا سفید مایل به زرد دیده میشود که زود افت اند .

سطح خارجی میوه گیاه نیز پوشیده از تارهای ریز است بطوری که وجود آنها سبب می گردد که به سهولت به دست بچسبد . وجود این حالت باعث میشود که میوه بر اثر چسبیدن به پشم و پوست حیوانات ، مخصوصا گله های گوسفند ، به مناطق دور دست انتقال یابد و با این عمل وسعت پراکندگی گیاه پیوسته افزایش حاصل کند .

 

ترکیبات شیمیائی :

 ریشه بابا آدم داراری اینولین ، ماده چرب به مقدار کم ، کربنات و نیترات پتاسیم ، رزین های مختلف و یک گلوکزید به نام لاپین lappine  یا لاپوزید lapposide است . ماده اخیر در سال 1888 توسط Ttimble از گیاه استخراج گردید . از ریشه خشک شده گیاه در مجاورت هوا ، معادل 50 تا 70 درصد اینولین توسط  C. Carr , J.krontz در سال 1931 بدست آمد.

برگ باباآدم دارای ماده ای به نام آرک تیو پیکرین (arctiopicrine) ، اکسیدازهای فعال و دانه اش علاوه بر گلوکزید مذکور ، دارای 18 درصد روغن زرد رنگ خشک شونده با طعم تلخ ، مرکب از 58 درصد اسید لینوائیک و 10 درصد اسید اولئیک است . وزن مخصوص روغن در گرمای 20 درجه برابر 0.923 می باشد.

 

خواص درمانی :

ریشه بابا آدم دارای اثر تصفیه کننده خون ، زیاد کننده ترشحات صفرا ، مدر (ادرار آور) و معرق (تولید کننده عرق) است و مصرف آن نیز از قدیم الایام برای رفع نقرس ، رماتیسم ، رفع عوارض سیفلیس و امراض جلدی مختلف بین مردم معمول بوده ، به یکدیگر توصیه می شده است .

ریشه بابآدم به علت اثر مدر ، دفع کننده اسید اوریک و تصفیه کننده خون که دارد در رفع خیز عمومی بدن ، نقرس ، سنگ کلیه ، رفع جوشهای صورت ، دانه های غرور ، بیماری های پوستی مختلف ، سرخک و بطور کلی تب های دانه ای ، رماتیسم ، قولنج های کبدی و نزله های ششی مزمن ، اثر معالج دارد . در بیماری های مختلف بعنوان یک داروی معرق و مفید می توان استفاده کرد .

ریشه بابآدم اثر پایین آورنده قند خون دارد و در درمان دیابت می تواند مورد استفاده قرار گیرد .

برگرفته از کتاب گیاهان دارویی ج 3 ص 8، نوشته دکتر علی زرگری